13.03.2019, 21:36 10302

BİR VARMIŞ, BİR YOKMUŞ… NİŞANTAŞI

Bir zamanlar Nişantaşı… Şehzadelerin, prenslerin ve prenseslerin, vezirlerin, paşaların konakları ile doluydu.  1860-70’li yıllardan itibaren konaklar ve saraylar semti olan Nişantaşı’da kimler yoktu ki… 

Sultan Abdülhamit’in 17 yıl baş katipliğini yapan Süreyya Paşa, Tunuslu Hayrettin Paşa, Kıbrıslı Kamil Paşa, Küçük Sait Paşa, Mabeyinci Nişli Mahmut Bey, Musika-i Hümayun Necip Paşa, Sadrazam Cevat Paşa, Prens Yusuf İzzettin Efendi, Paris Sefiri Salih Münir Paşa, Tophane Müşiri Zeki Paşa, Karagözcü Arif Bey, Necmettin Molla, Giritli Rum Tüccar Marko Paşa…. Nişantaşı’nın hikayesi, Abdülmecid’in Dolmabahçe Sarayı’na taşınması ile başlar ve 1853-54 yıllarında bugün Teşvikiye Caddesi ile Valikonağı Caddesi’nin kesiştiği noktaya dikilen taşın üzerine; “Eser-i Avatıf-ı Mecidiye Mahalle-i Cedide-i Teşvikiye” yani  “Abdülmecid’in iyiliklerinin eseri olan yeni Teşvikiye mahallesi” yazılması ile yerleşim merkezi olduğu tasrih edilir.  1860-70’li yıllardan itibaren gelişen ve Abdülmecid’in ölümünden sonra 1870’lerde imara açılan Nişantaşı artık seçkinler mahallesi olarak, varlıklı insanlar, sadrazamlar, seraskerler, kaptan-ı deryalar, vezirlerin konakları ile dolar. Bölgeye ilgi artınca da 1883 nüfus sayımında bir mahalle olarak resmen tescil edilir.

Semte 1912 de Balkan Harbi’nden sonra Selanik’ten göç eden ailelerin yerleşmeye başlaması ile  okullar çoğalır, geniş bahçeli konakların yerini yavaş yavaş 1930’lu yılların mimari stilinde yeni apartmanlar almaya başlar.

Fakat 1942 yılında dönemin hükümeti tarafından yürürlüğe konulan “Varlık Vergisi” ile Levanten, Ermeni, Yahudi ve Rum vatandaşların bir kısmı, pek çok tüccar, dükkân ve restoran sahibi ve sanatçılar semtten ayrılır.

Nişantaşı; II. Dünya Savaşı’na kadar, sokaklarında çok az sayıda dükkanın bulunduğu, Avrupa kentlerinde “residentiel” diye adlandırılan gösterişli, görkemli yapılardan oluşan seçkinler semtidir.

Savaş bitince ise şıklık ve güzelliğin 1950’lerde yeni tutku olması tüketimde gözle görülür değişim ile alafranga diye nitelendirilen hayat tarzı benimsenir. Tek partili dönem biterken, iç göçle beraber zenginleşen şehrin nüfusu  1950’nin başında 980 bin iken, 1955’te 1 milyonun üzerine çıkar. Bu nüfus artışı altyapı sorunlarını da beraberinde getirir.

 Nişantaşı da bu hızlı dönüşümden nasibini alır ve 1930’ların ahşap konaklarının yerini art nouveau, art deco ve modernist apartmanlar almaya başlar.

Türkiye’de gerçek anlamda apartmanlaşma 1962 yılında çıkartılan Kat Mülkiyeti Kanunu ile başladığından, o yıllarda herhangi bir arsa üzerine inşâ edilen bir binanın mülkiyeti tek kişiye, diğer bir deyişle apartmanlar tek kişi tarafından yaptırılmaktadır ve tüm daireler de o kişiye aittir.

Maddî durumu iyi olan vatandaşların maddî imkânları dâhilinde İstanbul’da modernleşmeyi başlattığı söylenebilir. 

Bu kişilerin isteklerine göre şekillenen ve geleneksel evlerden kolaylıkla ayırt edilebilen bu konutlar, bitişik nizam apartmanlar halinde hızlı kentleşme sürecine girmesi ile 70’li yıllarda mimarsız betonlaşma genellikle asansörsüz binalar halinde gelişi güzel artar.

80’lerden sonra liberalizm, 90’lar ve 2000’ler boyunca süren küreselleşme ile ivme kazanan kentleşme değerleri ve rant, semtin merkezi konumu ve mutenalaşan yaşam tarzı bölgede fiyatların artmasını ve kapitalizmin tüketim kültürünü beraberinde getirir. 

Artık, semt ne nüfusu ne de yaşam şekli olarak eski sakinlerin düzeninde değildir.Mahalle kültürünün parçası tamirci, fırın, manav, eskici dükkanlarının yerini kaldırımları işgal eden kafe, bar, restoranlar almıştır.

Toplumları birbirinden ayıran özellik olarak kültürün aktarılamaması, yaşanan kaçınılmaz erezyon, yozlaşmayı ve alt kültürlerin oluşumunu da beraberinde getirir.

Bugün eski Nişantaşılılar, Teşvikiyeliler; dönemin toplumsal yapısı içerisindeki yaşam biçiminde; sosyal, kültürel ve teknik dönüşümlerin, apartman hayatı ve hızlı kentleşme sonucunda kent kültürünün özümsenemeyişinin, kente tutunmak için verilen mücadelenin, karmaşanın içerisinde giderek azınlık haline geliyor ve yabancılaşma hissi ile kabuğuna çekiliyor.  

SİBEL AKAN - 13.03.2019

Yorumlar (4)
İrden Ulusoy 2 yıl önce
Sibel Hanım tariha keyifli bir yolculuk yaptırmış. Nişantaşı’nı akıcı ve adeta görselleştiren bir anlatımla aktarmış. Harika bir yazı be haika bilgiler.
M. Akan 2 yıl önce
Seninle gurur duyuyorum . Güzel kızım
F. Atalay 2 yıl önce
Sevgili arkadaşım tebrik ediyorum seni, tarih kokan , ilgi çekici ve kendin gibi naif bir yazı olmuş.
Tijen Marçelli 2 yıl önce
Eski bir Nişantaşılı olarak keyifle okudum. Yazılarınızın devamını merakla bekliyorum
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 16 Ocak 2021
İmsak 06:50
Güneş 08:20
Öğle 13:18
İkindi 15:45
Akşam 18:07
Yatsı 19:32
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 17 35
2. Fenerbahçe 17 35
3. Galatasaray 17 33
4. Gaziantep FK 17 31
5. Alanyaspor 18 30
6. Hatayspor 17 28
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 17 26
9. Antalyaspor 18 24
10. Konyaspor 17 22
11. Sivasspor 17 22
12. Başakşehir 17 22
13. Kasımpaşa 17 22
14. Malatyaspor 17 21
15. Rizespor 17 21
16. Göztepe 17 19
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 17 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 17 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 17 36
2. Liverpool 17 33
3. Man City 16 32
4. Leicester City 17 32
5. Everton 17 32
6. Tottenham 17 30
7. Southampton 17 29
8. Aston Villa 15 26
9. Chelsea 17 26
10. West Ham 17 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 17 23
13. Crystal Palace 18 23
14. Wolverhampton 18 22
15. Newcastle 17 19
16. Burnley 16 16
17. Brighton 18 14
18. Fulham 16 12
19. West Bromwich 17 8
20. Sheffield United 18 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12

Gelişmelerden Haberdar Olun

@