13.03.2019, 21:36 10266

BİR VARMIŞ, BİR YOKMUŞ… NİŞANTAŞI

Bir zamanlar Nişantaşı… Şehzadelerin, prenslerin ve prenseslerin, vezirlerin, paşaların konakları ile doluydu.  1860-70’li yıllardan itibaren konaklar ve saraylar semti olan Nişantaşı’da kimler yoktu ki… 

Sultan Abdülhamit’in 17 yıl baş katipliğini yapan Süreyya Paşa, Tunuslu Hayrettin Paşa, Kıbrıslı Kamil Paşa, Küçük Sait Paşa, Mabeyinci Nişli Mahmut Bey, Musika-i Hümayun Necip Paşa, Sadrazam Cevat Paşa, Prens Yusuf İzzettin Efendi, Paris Sefiri Salih Münir Paşa, Tophane Müşiri Zeki Paşa, Karagözcü Arif Bey, Necmettin Molla, Giritli Rum Tüccar Marko Paşa…. Nişantaşı’nın hikayesi, Abdülmecid’in Dolmabahçe Sarayı’na taşınması ile başlar ve 1853-54 yıllarında bugün Teşvikiye Caddesi ile Valikonağı Caddesi’nin kesiştiği noktaya dikilen taşın üzerine; “Eser-i Avatıf-ı Mecidiye Mahalle-i Cedide-i Teşvikiye” yani  “Abdülmecid’in iyiliklerinin eseri olan yeni Teşvikiye mahallesi” yazılması ile yerleşim merkezi olduğu tasrih edilir.  1860-70’li yıllardan itibaren gelişen ve Abdülmecid’in ölümünden sonra 1870’lerde imara açılan Nişantaşı artık seçkinler mahallesi olarak, varlıklı insanlar, sadrazamlar, seraskerler, kaptan-ı deryalar, vezirlerin konakları ile dolar. Bölgeye ilgi artınca da 1883 nüfus sayımında bir mahalle olarak resmen tescil edilir.

Semte 1912 de Balkan Harbi’nden sonra Selanik’ten göç eden ailelerin yerleşmeye başlaması ile  okullar çoğalır, geniş bahçeli konakların yerini yavaş yavaş 1930’lu yılların mimari stilinde yeni apartmanlar almaya başlar.

Fakat 1942 yılında dönemin hükümeti tarafından yürürlüğe konulan “Varlık Vergisi” ile Levanten, Ermeni, Yahudi ve Rum vatandaşların bir kısmı, pek çok tüccar, dükkân ve restoran sahibi ve sanatçılar semtten ayrılır.

Nişantaşı; II. Dünya Savaşı’na kadar, sokaklarında çok az sayıda dükkanın bulunduğu, Avrupa kentlerinde “residentiel” diye adlandırılan gösterişli, görkemli yapılardan oluşan seçkinler semtidir.

Savaş bitince ise şıklık ve güzelliğin 1950’lerde yeni tutku olması tüketimde gözle görülür değişim ile alafranga diye nitelendirilen hayat tarzı benimsenir. Tek partili dönem biterken, iç göçle beraber zenginleşen şehrin nüfusu  1950’nin başında 980 bin iken, 1955’te 1 milyonun üzerine çıkar. Bu nüfus artışı altyapı sorunlarını da beraberinde getirir.

 Nişantaşı da bu hızlı dönüşümden nasibini alır ve 1930’ların ahşap konaklarının yerini art nouveau, art deco ve modernist apartmanlar almaya başlar.

Türkiye’de gerçek anlamda apartmanlaşma 1962 yılında çıkartılan Kat Mülkiyeti Kanunu ile başladığından, o yıllarda herhangi bir arsa üzerine inşâ edilen bir binanın mülkiyeti tek kişiye, diğer bir deyişle apartmanlar tek kişi tarafından yaptırılmaktadır ve tüm daireler de o kişiye aittir.

Maddî durumu iyi olan vatandaşların maddî imkânları dâhilinde İstanbul’da modernleşmeyi başlattığı söylenebilir. 

Bu kişilerin isteklerine göre şekillenen ve geleneksel evlerden kolaylıkla ayırt edilebilen bu konutlar, bitişik nizam apartmanlar halinde hızlı kentleşme sürecine girmesi ile 70’li yıllarda mimarsız betonlaşma genellikle asansörsüz binalar halinde gelişi güzel artar.

80’lerden sonra liberalizm, 90’lar ve 2000’ler boyunca süren küreselleşme ile ivme kazanan kentleşme değerleri ve rant, semtin merkezi konumu ve mutenalaşan yaşam tarzı bölgede fiyatların artmasını ve kapitalizmin tüketim kültürünü beraberinde getirir. 

Artık, semt ne nüfusu ne de yaşam şekli olarak eski sakinlerin düzeninde değildir.Mahalle kültürünün parçası tamirci, fırın, manav, eskici dükkanlarının yerini kaldırımları işgal eden kafe, bar, restoranlar almıştır.

Toplumları birbirinden ayıran özellik olarak kültürün aktarılamaması, yaşanan kaçınılmaz erezyon, yozlaşmayı ve alt kültürlerin oluşumunu da beraberinde getirir.

Bugün eski Nişantaşılılar, Teşvikiyeliler; dönemin toplumsal yapısı içerisindeki yaşam biçiminde; sosyal, kültürel ve teknik dönüşümlerin, apartman hayatı ve hızlı kentleşme sonucunda kent kültürünün özümsenemeyişinin, kente tutunmak için verilen mücadelenin, karmaşanın içerisinde giderek azınlık haline geliyor ve yabancılaşma hissi ile kabuğuna çekiliyor.  

SİBEL AKAN - 13.03.2019

Yorumlar (4)
İrden Ulusoy 1 yıl önce
Sibel Hanım tariha keyifli bir yolculuk yaptırmış. Nişantaşı’nı akıcı ve adeta görselleştiren bir anlatımla aktarmış. Harika bir yazı be haika bilgiler.
M. Akan 1 yıl önce
Seninle gurur duyuyorum . Güzel kızım
F. Atalay 1 yıl önce
Sevgili arkadaşım tebrik ediyorum seni, tarih kokan , ilgi çekici ve kendin gibi naif bir yazı olmuş.
Tijen Marçelli 1 yıl önce
Eski bir Nişantaşılı olarak keyifle okudum. Yazılarınızın devamını merakla bekliyorum
32°
açık
Namaz Vakti 07 Ağustos 2020
İmsak 04:18
Güneş 05:59
Öğle 13:15
İkindi 17:07
Akşam 20:21
Yatsı 21:55
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 34 69
2. Trabzonspor 34 65
3. Beşiktaş 34 62
4. Sivasspor 34 60
5. Alanyaspor 34 57
6. Galatasaray 34 56
7. Fenerbahçe 34 53
8. Gaziantep FK 34 46
9. Antalyaspor 34 45
10. Kasımpaşa 34 43
11. Göztepe 34 42
12. Gençlerbirliği 34 36
13. Konyaspor 34 36
14. Denizlispor 34 35
15. Çaykur Rizespor 34 35
16. Malatyaspor 34 32
17. Kayserispor 34 32
18. Ankaragücü 34 32
Takımlar O P
1. Hatayspor 34 66
2. Erzurumspor 34 62
3. Adana Demirspor 34 61
4. Akhisar Bld.Spor 34 57
5. Fatih Karagümrük 34 56
6. Bursaspor 34 56
7. Altay 34 54
8. Keçiörengücü 34 50
9. Menemen Belediyespor 34 44
10. Giresunspor 34 44
11. Ümraniye 34 44
12. İstanbulspor 34 40
13. Balıkesirspor 34 38
14. Altınordu 34 37
15. Boluspor 34 33
16. Osmanlıspor 34 30
17. Adanaspor 34 21
18. Eskişehirspor 34 12
Takımlar O P
1. Liverpool 38 99
2. Man City 38 81
3. M. United 38 66
4. Chelsea 38 66
5. Leicester City 38 62
6. Tottenham 38 59
7. Wolverhampton 38 59
8. Arsenal 38 56
9. Sheffield United 38 54
10. Burnley 38 54
11. Southampton 38 52
12. Everton 38 49
13. Newcastle 38 44
14. Crystal Palace 38 43
15. Brighton 38 41
16. West Ham 38 39
17. Aston Villa 38 35
18. Bournemouth 38 34
19. Watford 38 34
20. Norwich City 38 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 87
2. Barcelona 38 82
3. Atletico Madrid 38 70
4. Sevilla 38 70
5. Villarreal 38 60
6. Real Sociedad 38 56
7. Granada 38 56
8. Getafe 38 54
9. Valencia 38 53
10. Osasuna 38 52
11. Athletic Bilbao 38 51
12. Levante 38 49
13. Real Valladolid 38 42
14. Eibar 38 42
15. Real Betis 38 41
16. Deportivo Alaves 38 39
17. Celta de Vigo 38 37
18. Leganés 38 36
19. Mallorca 38 33
20. Espanyol 38 25

Gelişmelerden Haberdar Olun

@