Bilim insanları tanıdık bir sima ile karşılaşıldığında isim, yer ve anıların beynin ayrı loblarında işlenmesine karşın nasıl kesintisiz tek bir hatıraya dönüştüğünü araştırdı. California Üniversitesi San Diego araştırmacıları, dirençli epilepsi tedavisi gören 35 hastanın beynine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla 1373 nöronun elektriksel aktivitesini kaydetti.

Hafıza testleri sırasında 'dalgalanma' adı verilen, saniyede 90 titreşime ulaşan ve saniyenin sadece onda biri kadar süren yüksek frekanslı ritmik elektriksel patlamalar takip edildi.

‘22 SANTİMETRE UZAKLIKTAKİ HÜCRELER AYNI ANDA ATEŞLENİYOR’

Araştırmada, söz konusu dalgalanmaların beynin birbirine en uzak noktalarında ve her iki yarım kürede eş zamanlı tetiklendiği tespit edildi. Ortak ritmin yakalanmasıyla aralarında 22 santimetreye kadar mesafe bulunan nöronların eş zamanlı sinyal iletme olasılığının yüzde 30 ila 49 arttığı belirlendi.

‘NÖRONLARIN EŞ ZAMANLI ÇALIŞMASI BİLGİ AKIŞINI SAĞLIYOR’

Farklı bölgelerdeki hücrelerin senkronize çalışmasını değerlendiren araştırmanın başyazarı Dr. Ilya Verzhbinsky sürece ilişkin, “Eş zamanlı ateşlenen nöronlar, beynin veriyi birleştirme gücünü temsil eder. Bir bölgede görsel kimlik çözümlenirken diğer bölgede isme dair kayıtlar tutulur. Oluşan ritmik uyum, en uzak noktalar arasında anlık bir hat açarak hücrelerin ortak bir ekip gibi hareket etmesine olanak tanıyor” ifadelerini kullandı.

‘HAFIZA GÜÇLENDİKÇE RİTİM HIZLANIYOR’

Araştırmacılar, beynin farklı noktaları arasındaki ritmik bağın tek bir komuta merkezine bağlı olmadığını belirtti. Uzmanlara göre bu durum, bir salondaki insanların hiçbir işaret almadan aynı anda ve aynı ritimde alkış tutmaya başlamasına benziyor.

Hafıza yükü arttıkça eş zamanlı sinyallerin sıklığının da yükseldiğini aktaran bilim insanları, bu mekanizmanın sağlıklı beyinlerdeki işleyişini incelemeyi ve hafıza bozukluklarının tedavisinde yeni bir hedef olup olamayacağını araştırmayı sürdüreceklerini bildirdi.

Yapılan uluslararası bir çalışmada, sinir hasarından kaynaklanan kronik nöropatik ağrıların beyindeki mekanizması aydınlatıldı. ABD'deki St. Louis Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacıları, beynin stres ve uyanıklık merkezi olarak bilinen 'lokus seruleus' bölgesinde ağrı iletimini engelleyen yeni bir mekanizma keşfetti.

Fareler üzerinde yapılan deneylerde, sinir hasarının söz konusu bölgedeki hücreleri aşırı uyararak kronik ağrıyı sürekli kıldığı saptandı. Araştırmacılar, beyin hücrelerinin yüzeyinde bulunan ‘mu-opioid’ reseptörleri işlevsiz kaldığında ağrı ve temas hassasiyetinin yükseldiğini belirledi. Aynı reseptörlerin tekrar aktive edilmesiyle birlikte kronik ağrı semptomlarının tamamen gerilediği kaydedildi.

‘AĞRI KESİCİLERİN BAĞIMLILIK RİSKİNİ ORTADAN KALDIRABİLİR’

Milyonlarca kişinin diyabet, enfeksiyon ya da sinir sıkışmasına bağlı kronik nöropatik ağrılar çektiğini ve mevcut tedavilerin yetersiz kaldığını vurgulayan araştırmanın başyazarı Doç. Dr. Jordan McCall, “Morfin ve fentanil gibi geleneksel opioidler tüm vücuda yayılarak ciddi bağımlılık ve tolerans sorunlarına yol açıyor. Beyindeki bu reseptörlerin bir kapı bekçisi işlevi gördüğünün anlaşılması, doğrudan hedefe odaklanan ve yan etki barındırmayan yeni nesil tedavilerin geliştirilmesini sağlayabilir” ifadelerine yer verdi.

Araştırmacılar, sinir sisteminin genel işleyişini etkilemeden ‘lokus seruleus' bölgesindeki reseptörlere odaklanan yeni moleküler tedaviler geliştirmeye çalışıyor. Uzmanlara göre bu yöntem, kronik ağrı yönetiminde daha etkili ve güvenli tedavilerin önünü açabilir.

Gök bilimciler, Jüpiter ile Neptün arasında Güneş'in yörüngesindeki ‘kentaur’ olarak adlandırılan donmuş bir gök cisminin kuyruklu yıldıza dönüştüğünü tespit etti. 2004 yılında keşfedilen ‘450P/LONEOS’ adlı cismin, Güneş'e yaklaştıkça aktif bir kuyruklu yıldıza evrilme süreci görüntülendi. Yörünge analizleri, 450P'nin 1992 yılında değiştiğini gösterdi. O dönemde Satürn'ün yaklaşık 4,6 milyon kilometre yakınından geçen cisim, gezegenin kütle çekim etkisiyle Güneş'e daha yakın bir rotaya itildi. Bu yakınlaşma, cismin yörüngesini daralttı ve Güneş'e en yakın konumunu Jüpiter yörüngesinin dışına taşıdı.

Güneş'e doğru ilerledikçe daha fazla ısıya maruz kalan gök cisminin yüzeyindeki donmuş katmanlar ısınmaya başladı. Hawaii'deki Gemini North teleskobu ile yapılan incelemelerde, gök cisminin çekirdeği etrafında gaz ve toz bulutunun oluştuğu belirlendi. James Webb Uzay Teleskobu'nun verileri ise bu bulutun içinde karbondioksit gazı ile kristalize buz parçacıklarını ortaya çıkardı. Gök bilimciler, su buharının bulunmadığı bu mesafede gaz çıkışını ve kuyruklu yıldız benzeri hareketliliği doğrudan karbondioksitin tetiklediğini saptadı.

YENİ KÜTLE ÇEKİM ETKİSİ, 450P'Yİ KUYRUKLU YILDIZA DÖNÜŞTÜREBİLİR

Güneş Sistemi'nin dışında yer alan donmuş gök cisimleri, genellikle 4,5 milyar yıl öncesinden kalan amorf ve gözenekli bir buz yapısına sahip oluyor. Bu gözeneklerde sıkışan gazlar, Güneş ısısının etkisiyle buz kristalleştikçe dışarı salınıyor ve yüzeydeki toz parçacıklarını da beraberinde uzaya fırlatıyor.

Bilim insanları, 450P'nin geçirdiği bu değişimi izleyerek ilkel Güneş Sistemi materyallerinin ısı karşısında nasıl bir dönüşüm yaşadığını ve kuyruklu yıldızların nasıl aktif hale geldiğini en erken aşamasında inceleme fırsatı buluyor. Araştırmacılar, gezegenlerin oluşturacağı yeni kütle çekim etkisinin, 450P'yi Jüpiter ailesi kuyruklu yıldızına dönüştürebileceğini öngörüyor.

Hong Kong Üniversitesi (HKU) Mühendislik Fakültesi’nden araştırmacılar, uzun süredir piezoelektrik özelliği bulunmadığı kabul edilen elmasın elektrik üretebildiğini ortaya koydu. Araştırmacılar, geliştirdikleri yöntemle ürettikleri ultra ince ve esnek polikristalin elmas zarların bükülme sırasında ölçülebilir ve kararlı voltaj sinyalleri yaydığını tespit etti.

Prof. Dr. Zhiqin Chu ve Prof. Dr. Yuan Lin’in yürüttüğü çalışma kapsamında incelenen elmasın, bükülebilir bir yapıya kavuşturulması halinde kristal sınırlarında elektriksel yük kutuplaşması oluşturduğu belirlendi. Söz konusu kutuplaşmanın, zarın alt ve üst yüzeyleri arasında potansiyel bir fark yaratarak elektrik akımı ürettiği kaydedildi. Sertliği, yüksek ısı iletkenliği ve kimyasal kararlılığıyla öne çıkan elmasın bugüne kadar yalnızca pasif bir taşıyıcı malzeme olarak değerlendirildiğini hatırlatan araştırmacılar, yeni keşifle malzemenin aktif bir elektrik kaynağına dönüştüğünü bildirdi. Yapılan dayanıklılık testlerinde ise elmas zardan sağlanan elektrik akımının dış etkenlerden bağımsız ve tekrarlanabilir olduğu kanıtlandı.

‘KENDİ ENERJİSİNİ ÜRETEN TIBBİ İMPLANTLARIN ÖNÜNÜ AÇABİLİR’

Uzmanlar, elmasın insan dokusuyla uyumlu (biyouyumlu) ve toksik olmayan yapısı sayesinde tıbbi teknolojilerde kullanılma potansiyeline sahip olduğunu aktardı. Yeni yöntemin, kalp pili ve vücut içi sensörler gibi implantların ihtiyaç duyduğu enerjiyi vücut hareketlerinden sağlayabilecek sistemlerin geliştirilmesine yardımcı olabileceği ifade edildi.

Araştırmacılar, elde edilen bulguların mikro enerji sistemleri, giyilebilir teknolojiler ve yüksek hassasiyetli yeni nesil sensörler gibi alanlarda yeni uygulamaların geliştirilmesinin önünü açabileceğini de söyledi.

ABD’de yapılan bir araştırmada, insan beyninin işleyişine ve karar alma sürecine dair geleneksel yaklaşımları bozan yeni bir teori öne sürdü. ABD'deki Indiana Üniversitesi Psikoloji ve Beyin Bilimleri Bölümü'nden Prof. Dr. Tom James, ‘önce algılama, sonra düşünerek karar verme ve en son harekete geçme’ şeklinde çalışan doğrusal bir sisteme sahip olmadığını savundu. Araştırmada; duyusal ve motor süreçlerin beyinde somut karşılıkları bulunurken, ikisi arasında varsayılan bağımsız bir ‘karar verme’ merkezinin nörolojik olarak yer almadığı kaydedildi.

Davranışların yalnızca beynin verdiği kararlarla değil, beyin, vücut ve çevrenin sürekli etkileşimiyle şekillendiğini belirten Prof. Dr. Tom James, insanların eylemlerini genellikle arzu, inanç ve niyetlerine dayalı kararların sonucu olarak gördüğünü aktardı. James, “Karar vermek günlük yaşamı ve davranışları açıklamak için kullanışlı bir kavram olsa da beynin içinde bu süreci yöneten tek bir karar merkezi bulunmamaktadır” değerlendirmesinde bulundu.

‘ROBOT DA KARAR ALIYORMUŞ GİBİ GÖRÜNEBİLİR’

James görüşünü açıklamak için basit robot sistemlerinden örnek verdi. Yalnızca çevresini algılayıp hareket edebilen bir robotun bile duvarları takip ederken dışarıdan bakıldığında bilinçli kararlar alıyormuş gibi görünebildiğini söyledi. James, “Bu robotun içinde bir karar mekanizması yoktur; yalnızca çevresini algılar ve buna göre hareket eder. İnsan davranışları da benzer şekilde, merkezi bir denetleyici olmadan duyusal ve motor sistemlerin etkileşimiyle ortaya çıkıyor olabilir” açıklamasını yaptı.

Uzmanlar, beynin içinde tüm kararları yöneten tek bir ‘merkezi denetleyici’ arayışının bilimsel açıdan yeterli bir yaklaşım olmadığını bildirdi. Bilişsel sinir bilimin gelecekte, yalnızca zihinsel süreçlere değil, beden ve çevrenin davranışlar üzerindeki etkisine de odaklanması gerektiği ifade edildi.

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay İdaresi'nden (NASA) yapılan açıklamaya göre, Hubble Uzay Teleskobu verileri kullanılarak yürütülen incelemelerde, Satürn'ün güney kutbu etrafında şekillenen 10 kenarlı 'dekagon' adı verilen devasa bir bulut dalgası belirlendi. Araştırmada, söz konusu bulut düzeninin gezegenin güney yarım küresinde şimdiye kadar gözlemlenen ilk düzenli jet akıntısı modeli olduğu ifade edildi.

Hubble'ın 'Dış Gezegen Atmosferleri Mirası' (OPAL) programı kapsamında elde edilen verilerin incelenmesiyle, yapının 2023 yılından itibaren oluşmaya başladığı anlaşıldı. İlk olarak İspanya'daki Bask Üniversitesi araştırmacısı Agustin Sanchez-Lavega ile amatör astronomlar tarafından yer tabanlı teleskop görüntülerinde fark edilen bulut dalgasının, Hubble'ın yüksek çözünürlüklü detaylı çekimleriyle kesinleştirildiği aktarıldı.

Görüntülenen yapının, Satürn'ün kuzey kutbunda 40 yılı aşkın süredir varlığını koruyan ünlü altıgen bulut düzeniyle benzerlik taşıdığı ancak son dönemde oluşması bakımından farklılık gösterdiği kaydedildi. NASA'nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden araştırmacı Amy Simon, “Kuzeydeki altıgen her baktığımızda oradaydı. Ancak bu yeni bulut dalgası giderek güçleniyor ve bize devasa bir atmosferik düzenin gelişimini izleme imkanı sunuyor. Bu yapının neden birdenbire ve tam da şimdi ortaya çıktığı araştırılıyor” değerlendirmesinde bulundu.

Farklı dalga boylarında yapılan ölçümlerde, 10 kenarlı bulut dalgasının sadece yüzey katmanında kalmadığı, atmosferin alt katmanlarına doğru diklemesine uzandığı belirlendi. Araştırmacılar, bulut düzeninin zamanla kuzeydeki altıgen gibi kalıcı bir yapıya mı dönüşeceğini yoksa değişmeye devam mı edeceğini anlamak için Hubble ve James Webb Uzay Teleskobu ile gözlemlerin sürdürüleceğini bildirdi.

ABD'deki St. Louis Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmacıları, kafatası kemiği iliğinde beyne özgü bağışıklık hücrelerinin eğitildiği ve doğrudan beyin tümörleriyle savaşan yeni bir organ benzeri yapı tespit etti. Bu yapının beyin kanseriyle ilk evrelerde mücadele etmek için bir 'güvenlik merkezi’ gibi çalıştığı belirlendi. Yapılan deneylerde, bağışıklık hücrelerinin bu merkezlerde eğitilerek vücudun diğer bölgelerine ihtiyaç duymadan doğrudan beyindeki tehditlere karşı savunmaya geçtiği ortaya kondu.

‘BEYİN KANSERİ TEDAVİSİNDE ÇIĞIR AÇABİLİR’

Araştırmacılar, söz konusu yapıların özellikle ölümcül bir beyin tümörü türü olan ‘glioblastoma’ karşı kritik bir rol oynadığını tespit etti. Kafatası altındaki bu bağışıklık odakları güçlendirilen farelerin tümörlerle çok daha etkili savaştığı ve hayatta kalma sürelerinin önemli ölçüde uzadığı aktarıldı.

Çalışmanın başyazarı Prof. Dr. Jonathan Kipnis, bulgulara ilişkin yaptığı değerlendirmede, “Kafatası kemik iliği yalnızca koruyucu bir iskeletten ibaret değil; beyne özel bağışıklık tepkilerinin yönetildiği daha önce bilinmeyen merkezlere ev sahipliği yapıyor. Bu yapıların varlığı, nörolojik hastalıklar ve beyin tümörlerinin tedavisinde tamamen yeni kapılar aralayabilir” ifadelerine yer verdi.

‘ALZHEIMER VE PARKINSON İÇİN YENİ UMUT’

Uzmanlar, söz konusu yapıların insan kafatasında da bulunduğuna dair güçlü işaretler olduğunu vurguladı. Mevcut bulguların cerrahi müdahaleye gerek kalmadan kafa derisi altına uygulanacak jellerle bağışıklığı güçlendirme potansiyeli taşıdığı kaydedildi.

Keşfin yalnızca kanser değil; Alzheimer, Parkinson ve şizofreni gibi bağışıklık bileşeni barındıran birçok nörolojik hastalığın tedavisinde de yeni protokollerin geliştirilmesine öncülük edebileceği bildirildi.

Uluslararası bir araştırma ekibi, hafif ve orta evre Alzheimer teşhisi konmuş 60 yaş ile üzerindeki 60 katılımcının gece boyunca beyin dalgalarını ve uyku döngülerini izledi. Ertesi sabah katılımcılardan alınan beyin omurilik sıvısı örneklerini inceleyen bilim insanları, uyku-uyanıklık dengesini düzenleyen ve 'oreksin' adı verilen kimyasal iletici seviyelerini analiz etti. Katılımcıların bilişsel durumları ise üç yıl boyunca takip edildi.

‘DERİN UYKU SİNYALLERİ HASTALIĞIN SEYRİNİ YAVAŞLATABİLİR’

Elde edilen bulgular, beyin omurilik sıvısında yüksek düzeyde ‘oreksin’ bulunan hastalarda Alzheimer belirtilerinin üç yıl içinde daha hızlı kötüleştiğini gösterdi. Ancak derin uyku evresinde (NREM) hafızayı güçlendiren ve yavaş salınımlı beyin dalgaları daha güçlü olan hastalarda, yüksek ‘oreksin’ seviyesine rağmen hastalığın ilerleyişinin çok daha yavaş olduğu tespit edildi.

‘YENİ TEDAVİ YÖNTEMLERİNE IŞIK TUTABİLİR’

Uzmanlar, derin uyku kalitesini artıran ve ‘oreksin’ seviyesini dengeleyen yaklaşımların, Alzheimer hastalarında hafıza kaybına yol açan toksik proteinlerin (amiloid ve tau) beyinden temizlenmesine yardımcı olabileceğini belirtti.

Kadın hastalardaki ‘oreksin’ oranının erkeklere kıyasla belirgin şekilde daha yüksek çıktığı kaydedilen araştırmada, uyku kalitesini artırmaya ve ‘oreksin’ seviyesini dengelemeye yönelik tedavilerin Alzheimer sürecini yavaşlatmada yeni bir kapı aralayabileceği ifade edildi.

ABD'de yürütülen yeni bir araştırmada, Mars’ın iç yapısına ilişkin yeni bulgular ortaya kondu. ABD’deki Arizona Üniversitesi ve California Teknoloji Enstitüsü (Caltech) öncülüğündeki uluslararası araştırma ekibi, gezegenin derinliklerinde daha önce bilinmeyen büyük bir sıcaklık farkı tespit etti.

Araştırmacılar, Mars Global Surveyor, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter görevlerinden elde edilen onlarca yıllık yer çekimi verilerini inceledi. Analizler sonucunda, Mars’ın güney yarım küresinin altındaki mantonun, kuzey yarımküreye göre 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olduğu belirlendi. Bu bölgenin kısmen erimiş halde bulunabileceği değerlendirildi.

‘GEZEGENLERİN İÇ YAPISI HER ZAMAN KUSURSUZ SİMETRİK DEĞİLDİR’

Araştırmanın başyazarı Dr. Alexander Berne, yer çekimi verileri sayesinde gezegenlerin üç boyutlu iç yapı haritalarının çıkarılabildiğini belirterek, "Bilim insanları gezegenlerin iç yapılarının genellikle küresel bir simetriye sahip olduğunu varsayar ancak bunun her zaman doğru olmadığını görüyoruz. Gezegenlerin iç dinamiklerini anlamak, oluşum ve evrim süreçlerini aydınlatmamızı sağlıyor" ifadelerine yer verdi.

‘MARS'IN GEÇMİŞTEKİ SU TARİHİNE IŞIK TUTABİLİR’

Araştırmacılar, elde edilen verilerin Mars’ın güneyindeki yoğun manyetik alan farklılıklarını ve NASA’nın ‘InSight’ aracının tespit ettiği sismik dalga hareketlerini açıklamaya yardımcı olabileceğini bildirdi.

Çalışmanın ortak yazarlarından Caltech araştırmacısı Amirhossein Bagheri ise kuzey ve güney arasındaki bu sıcaklık dengesizliğinin, Mars'ın geçmişteki hidrolojik yapısına ve bir dönem yüzeyde bulunduğu düşünülen sıvı suyun evrimine dair kritik ipuçları barındırdığını kaydetti. Bilim insanları, söz konusu sıcaklık farkının büyük bir gök taşı çarpması veya kalın jeolojik yapıların ısıyı hapsetmesi sonucu oluşmuş olabileceğini aktardı.

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’nin (NASA) yeni nesil uzay teleskobu Roman, Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden SpaceX’in Falcon Heavy roketiyle uzaya gönderildi. Roketten ayrılan teleskobun, Dünya’dan yaklaşık 1,6 milyon kilometre uzaklıktaki hedef yörüngesine ulaşmak için yaklaşık üç aylık yolculuğuna başladığı bildirildi.

NASA tarafından yapılan açıklamada, teleskobun görüş alanının Hubble ve James Webb uzay teleskoplarına kıyasla 100 kat daha geniş olduğu kaydedildi. Görev kapsamında Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin haritalandırılmasının hedeflendiği belirtilen açıklamada, yeni teleskobun yüz binlerce yeni ötegezegen tespit etmesinin beklendiği aktarıldı.

‘EVRENDE YALNIZ MIYIZ SORUSUNA YANIT ARAYACAK’

NASA Yöneticisi Nicky Fox, basın toplantısında yaptığı değerlendirmede, “Roman, evrene bakış açımızı kökten değiştirecek. Bu teleskop sayesinde 100 bine yakın yeni ötegezegen keşfetmeyi öngörüyoruz. NASA olarak en temel hedeflerimizden biri olan 'Evrende yalnız mıyız?' sorusuna yanıt arayacağız. Uzak gezegenlerin atmosfer yapılarını inceleyerek yaşama elverişli olup olmadıklarını belirlemeye çalışacağız" ifadelerine yer verdi.

Açıklamada, teleskobun ana görev süresinin 5 yıl olarak planlandığı, bu sürenin 10 yıla kadar uzatılmasının hedeflendiği vurgulanarak, NASA’nın Roman’ın ilk görüntülerini 2027 yılının başlarında yayımlamayı planladığı bilgisi paylaşıldı.

Uzmanlar, projenin evrenin yaklaşık yüzde 95'ini oluşturduğu düşünülen ancak yapısı henüz tam olarak çözülemeyen karanlık madde ve karanlık enerjinin haritalandırılmasına yönelik çalışmalara önemli katkı sağlayabileceğini belirtiyor.

NASA’ya göre Roman, görev süresi boyunca her gün yaklaşık 1,4 terabayt veri gönderecek. Bu verilerin analizinde yapay zeka, makine öğrenimi sistemleri ve gönüllü bilim insanlarının desteğinden yararlanılacak.

Nancy Grace Roman’ın adını taşıyan teleskop, NASA’nın ilk başastronomu olan ve Hubble Uzay Teleskobu’nun geliştirilmesinde önemli rol üstlenen Roman’ın anısına bu isimle adlandırıldı. Teleskobun yönetimi NASA’nın Goddard Uzay Uçuş Merkezi tarafından yürütülürken, projede çeşitli uluslararası bilim kurumları da görev alıyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, ABD'nin başkenti Washington'daki NASA Genel Merkezi'nde Türkiye’nin Artemis Anlaşmaları’na katılımına yönelik metni imzaladı. İmza töreninin ardından basına değerlendirmede bulunan Kacır, Türkiye’nin özellikle son yıllarda uzay alanında ileri teknoloji geliştiren, üreten, geliştirdiği teknolojileri rekabetçi şekilde dünyaya sunabilen bir ülke olduğunu belirterek, “Türkiye böylelikle diğer pek çok alanda olduğu gibi uzayda da Milli Teknoloji Hamlesini başarıyla hayata geçiren bir ülke oldu. Malumunuz uzay teknolojilerindeki yolculuğumuzda görüntüleme uydularında büyük mesafe katettik. 2000'li yılların başında Bilsat uydusu, sonrasında RASAT, Göktürk 2 ve nihayet Cumhuriyetimizin 100’üncü yılında yüksek çözünürlüklü görüntüleme uydumuz İMECE ile bu alandaki kabiliyetlerimizi çok ileri seviyelere çıkardık. TÜRKSAT 6A ile ise kendi haberleşme uydusunu geliştirebilen, üretebilen ve kullanabilen dünyadaki 11 ülkeden biri olmayı başardık. Bugün uydu teknolojilerinde tüm geliştirme ve test süreçlerini kendi imkanlarıyla, kendi insan kaynağıyla, kendi altyapılarında tamamlayan yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranıyla kendi uydularını geliştiren, üreten bir ülkeyiz” ifadelerini kullandı.

‘2027’DE UZAY ARACINI AY’A GÖNDERECEĞİZ’

Bakan Kacır, uzay alanında yürüttükleri çalışmalarda uydu teknolojilerinin yanında pek çok diğer başlığı da önemsediklerini ve önceliklendirdiklerini bildirdi. Kacır, “Milli Uzay Programı kapsamında Türkiye Uzay Ajansımızın koordinasyonunda eş zamanlı olarak farklı hedeflere yönelik programları hayata geçiriyoruz. Bunlar arasında ülkemizin Ay'a erişim programını hayata geçirmek var ki 2027 yılının ilk aylarında Türkiye'nin kendi imkanlarıyla geliştirdiği hibrit roket motoruna sahip uzay aracını Ay'a göndereceğiz. Hem Ay yörüngesinden veri toplayacağız hem de Ay'a erişen ülkeler arasında yerimizi alacağız. Bunun yanında Ankara'da Orta Doğu Teknik Üniversitemizle birlikte bir uzay teknoparkı kuruyoruz. Bu da uzay sanayi ekosisteminin gelişmesine, bu alanda kurulan çok sayıda firmanın etkileşim içinde çalışmasına, bir uzay teknolojileri kümelenmesinin oluşmasına imkân tanıyacak. Türkiye bunu savunma sanayi ve havacılık alanında büyük bir başarıyla hayata geçirdi. Şimdi uzay teknolojilerinde de benzer bir başarıyı yakalamayı amaçlıyoruz” açıklamasını yaptı.

SOMALİ’DE UZAY LİMANI

Somali'de bir uzay limanının inşasına başladıklarını aktaran Kacır, “Kurduğumuz uzay limanı hem ülkemizin uzaya bağımsız erişimini mümkün kılacak hem de küresel uzay ekonomisinde daha güçlü şekilde yer almamızı sağlayacak. Malumunuz özellikle roket teknolojisindeki gelişmeler uyduların uzaya gönderilmesini önceki dönemlerle kıyasladığımızda daha maliyet etkin, daha ucuz hale getirdi. Bu sayede artık çok daha fazla uydu özellikle yakın yörüngeye gönderiliyor. Önceki yıllarla kıyasladığımızda 10-15 misline, 20 misline çıkmış uydu sayılarından bahsediyoruz. Her yıl uzaya gönderilen uydulardan söz ettiğimizde. Dolayısıyla uzay limanlarına olan talebin de önümüzdeki dönemde artacağını öngörüyoruz. Türkiye'nin Somali'de kurduğu uzay limanı bu anlamda küresel uzay ekonomisinden de daha güçlü şekilde pay almamızı sağlayacak” şeklinde konuştu.

İNSANLI UZAY MİSYONLARI

Bakan Kacır, insanlı uzay misyonlarına da son yıllarda adım attıklarını hatırlatarak, şunları kaydetti:

“2024'te ilk astronotumuz Alper Gezeravcı'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda gerçekleştirdiği 13 bilimsel deneyle Türkiye uzaya astronot gönderen ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nda bilimsel çalışmalar yürüten ülkeler arasına dahil olmuş oldu. Bunun devamında da ülkemiz bilim insanlarının başka ülkelerin insanlı uzay misyonlarıyla ortaklaşa çalışmalar yapmasını sağlayacak adımlar attık. Yeni kurulan uzay istasyonu projelerinde yer almak üzere uluslararası iş birliği adımlarımızı hızlandırdık. Dolayısıyla çok yönlü bir şekilde Türkiye'nin Millî Uzay Programı hedeflerine erişmesi için gayret gösteriyoruz. Bütün bu çalışmalar Türkiye'de muazzam bir farkındalık da oluşturdu. Dünyanın en büyük havacılık, uzay ve teknoloji festivallerini TEKNOFEST’leri ülkemizde gerçekleştiriyoruz. Hiçbir ülkede Türkiye'deki kadar roket takımı yok. Hiçbir ülkede Türkiye'deki kadar uydu geliştiren takım yok. Hiçbir ülkede Türkiye'deki kadar insansız hava aracı takımı yok. Dolayısıyla dünyada eşi benzeri olmayan bir toplumsal seferberlikle adeta bir dip dalgayla Türkiye havacılık ve uzay teknolojileri alanında muazzam bir dönüşüm gerçekleştiriyor.

Bütün bu süreçlerde biz uluslararası iş birliklerini de çok değerli görüyoruz. Çünkü uzay hiçbir ülkenin yalnız olduğu bir mecra değil. Bu anlamda Türkiye olarak bu yıl Antalya'da 5-9 Ekim tarihlerinde 77’inci Uluslararası Uzay Kongresi'ne ev sahipliği yapacağız ve dünyanın dört bir yanından 10 binden fazla misafiri Antalya'da ağırlayacağız. Uzay ekosisteminin kalbi ekim ayının ilk günlerinde Antalya'da atacak.”

ARTEMİS ANLAŞMALARI

Bakan Kacır, Washington’da atılan imzaların Türkiye için önemli olduğunun atını çizerek, “Artemis Anlaşmaları kapsamında özellikle Ay, Mars ve derin uzay alanında ülkelerin yürüttüğü çalışmalarda şeffaflık, veri paylaşımı, birlikte çalışılabilirlik ilkelerinin benimsenmesi, bu alanda yürütülen çalışmalarda ülkelerin uyum içinde hareket etmesi konusunda iyi niyet çerçevesinde bir yaklaşım ortaya konuyor. Türkiye olarak özellikle 2027 yılında gerçekleştirmeye hazırlandığımız Ay misyonu öncesinde Artemis Anlaşmaları’na imza atmak ve uluslararası iş birliğini bu anlamda daha ileri bir düzeye taşıyabilecek bir zemin oluşturmayı önemsiyoruz. Bu attığımız imzanın da ülkemizin uzay yolculuğuna kıymetli katkılar sunacağını temenni ediyoruz” ifadelerine yer verdi.

ARTEMİS ANLAŞMALARI NEDİR?

Artemis Anlaşmaları (Artemis Accords), NASA ile Amerika Birleşik Devletleri hükümetinin iş birliği ile 2020 yılında başlatılan, Ay ve diğer gök cisimlerinde yapılacak sivil uzay faaliyetleri için uluslararası iş birliğini teşvik etmeyi amaçlayan çok taraflı bir mutabakat metnidir. Amerika'nın Ay’a dönüş hedefini temel alan Artemis Programı'nın hukuki ve siyasi altyapısını oluşturan Mutabakat, 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması (Outer Space Treaty) ile çelişmeyecek şekilde uzay faaliyetlerine dair bir çerçeve belirliyor. Hukuki anlamda bağlayıcı olmayan bu belge, imzacı devletlerin barışçıl amaçlarla uzayda faaliyet göstereceklerine, şeffaflık içinde çalışacaklarına, bilimsel verileri paylaşacaklarına ve uzaydaki tarihi alanları koruyacaklarına dair politik taahhütlerini içeriyor. Türkiye’nin de imzasıyla Artemis Anlaşmaları’nı imzalayan ülke sayısı 71’e ulaştı.

NASA tarafından yapılan açıklamaya göre, Washington’daki NASA Genel Merkezi’nde düzenlenen törende Türkiye adına Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Artemis Anlaşmaları’na imza attı. Türkiye böylece anlaşmalara katılan 71’inci ülke oldu. NASA Başkanı Jared Isaacman'ın ev sahipliğinde düzenlenen törene Bakan Kacır’ın yanı sıra Türk Uzay Ajansı Başkanı Yusuf Kıraç ve ABD Dışişleri Bakanlığı Uzay ve Çevre İşlerinden Sorumlu Yardımcısı Connor Tomlinson da katıldı. Isaacman törende yaptığı açıklamada, “Türkiye Cumhuriyeti'ni Artemis Anlaşmaları'nın 71. imzacısı olarak ağırlamaktan onur duyuyorum” dedi.

AYAP-1 AY’A FIRLATILACAK

NASA’dan yapılan açıklamada, Türkiye’nin Ay’a kendi uydularını inşa edip fırlatan az sayıdaki ancak giderek büyüyen ülkeler grubuna katılarak, yakında ilk Ay görevi olan AYAP-1'i fırlatacağı belirtildi. Ayrıca, Türkiye’nin bu anlaşmayı imzalamasının, ekim ayında Antalya'da Uluslararası Astronotik Kongresi'ne ev sahipliği yapmaya hazırlandığı bir döneme denk geldiği ifade edildi. Barışçıl ve şeffaf uzay araştırmalarının geleceğini görüşmek üzere Artemis Anlaşması'nı imzalayan onlarca ülkenin kongreye katılmasının beklendiği kaydedildi.

Yarışmacılar, daha önce paylaşılmamış veri seti karşısında yapay zeka ve makine öğrenmesi destekli modellerini canlı olarak test ederek lojistik ağlarda en düşük maliyetle en verimli çözümü geliştirmeye çalışacak.

512 TAKIM BAŞVURDU, 10 TAKIM FİNALE KALDI

Lojistik sektörünün unsurlarından biri olan anahat taşımacılığında verimliliği artırmayı hedefleyen yarışma, yapay zeka, makine öğrenmesi ve matematiksel optimizasyon tekniklerini bir araya getiren hibrit çözümlerin geliştirilmesini amaçlıyor. Türkiye ve yurt dışında öğrenim gören üniversite öğrencileri ile yeni mezunların yanı sıra özel sektör katılımcılarına da açık olan yarışmaya toplam 512 takım başvururken, bin 677 kişi sürece dahil oldu. Teknik değerlendirmelerin ardından 10 takım ve 41 yarışmacı finale kalmaya hak kazandı.

Yarışmacılar, günlük olarak değişkenlik gösteren kargo taleplerini yapay zeka ve makine öğrenmesi algoritmalarıyla tahmin ederken, ortaya çıkan talebin mevcut sabit kiralık filo ile esnek spot araç havuzu arasında en düşük maliyetle paylaştırılmasını sağlayacak dinamik optimizasyon modelleri geliştiriyor. Böylece günlük operasyonlarda manuel yönetimden kaynaklanan zaman kaybı ve maliyet verimsizliğinin önüne geçilmesi hedefleniyor.

Yarışmacılar aynı zamanda kiralık araç rotaları, spot araç atamaları ve konsolidasyon kararlarını harita tabanlı bir Karar Destek Arayüzü üzerinden gösterecek. Böylece yalnızca algoritmaların performansı değil, geliştirilen çözümün gerçek operasyonel karar süreçlerine nasıl dönüştürülebileceği de ortaya konulacak.

Final değerlendirmesinde takımların canlı veri seti üzerindeki optimizasyon başarısı yüzde 40, Dashboard ve görselleştirme performansı yüzde 20, jüri savunması ise yüzde 40 ağırlıkla değerlendirilecek. Jüri, algoritmaların mimarisinden makine öğrenmesi tabanlı tahminleme başarısına ve değişken kısıtların yönetilmesine kadar farklı teknik kriterleri dikkate alacak.

FİNAL HEYECANI 29 AĞUSTOS’TA SANCAKTEPE’DE

Yarışmanın final ve sunum aşaması, 29 Ağustos’ta İstanbul Sancaktepe’de bulunan Hepsiburada Teknoloji Merkezinde fiziksel olarak gerçekleştirilecek. Gün boyunca finalist takımlar geliştirdikleri çözümleri jüri karşısında sunacaklar.

EN BAŞARILI ÇÖZÜME 150 BİN TL ÖDÜL

Yarışmada dereceye giren takımları toplam 370 bin TL’lik ödül bekliyor. Birinci olan takım 150 bin TL, ikinci olan takım 120 bin TL, üçüncü olan takım ise 100 bin TL para ödülünün sahibi olacak. Finalde dereceye giren finalist takımlara da Hepsiburada tarafından hediye çeki verilecek.

Yapay zeka ve veri odaklı teknolojilerin lojistik operasyonlarda daha etkin kullanılmasını hedefleyen yarışma, genç teknoloji geliştiricilerine gerçek hayattaki karmaşık bir operasyon problemine yenilikçi çözümler üretme ve geliştirdikleri modelleri değişken koşullar altında test etme fırsatı da sunuyor.

Türk Telekom, kişisel yapay zeka ajanlarının eğitilmesine ve otomasyon süreçlerine dahil edilmesine olanak sağlayacak yeni nesil ‘Kodsuz Yapay Zeka Ajan Geliştirme Platformu’nu geliştirdiğini duyurdu. Kodlama bilgisine ve karmaşık komutlara ihtiyaç duymadan yapay zeka destekli akıllı asistanların oluşturulmasını mümkün kılan platform; kullanıcının ihtiyacına yönelik niyet tespiti yapabilen gelişmiş altyapısı sayesinde strateji geliştirebilen, birbirleriyle haberleşen çok ajanlı yapısıyla görevleri paylaştırarak tam otomasyon sağlıyor.

Şirket tarafından yapılan açıklamada şu bilgilere yer verildi:

“Yapay zeka ajanlarının devreye girmesiyle ağlar artık statik bir altyapı olmaktan çıkıyor. Yenilikçi platform, ağın kendi kendini yönetebilen, risk ve tehlikelerden korunan canlı bir organizma gibi ihtiyaçlarını karşılamasını sağlıyor. Platform sayesinde Türk Telekom ağları; akıllı cihaz yapılandırma, kendini onaran ağlar, enerji optimizasyonu, kusursuz müşteri deneyimi, kapasite ve planlama gibi birçok süreci insan müdahalesi gerektirmeden ve hatasız biçimde yürüterek uluslararası standartların belirlediği Otonom Ağlar vizyonu doğrultusunda en yüksek L4 (yüksek otomasyon) ve L5 (tam otonom) seviyelerine ulaşacak.

“Türk Telekom, gerçekleştirdiği stratejik çalışmalarla Türkiye’nin teknoloji üretme ve ihraç etme kapasitesini güçlendiriyor. Milli teknoloji hamlesi vizyonu doğrultusunda milli dijital çözümler ile yerli girişimleri destekleyen Türk Telekom, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından açıklanan 2025 yılı verilerine göre, patent başvuru sayısında 2024 yılında elde ettiği liderliği 2025’te de sürdürdü ve Ar-Ge ile inovasyondaki istikrarlı yükselişini devam ettirerek bir kez daha zirvedeki yerini aldı. Patent çalışmalarını; 5G ve 6G haberleşme sistemleri, uydu bağımsız iletişim teknolojileri, karasal olmayan ağlar (NTN), yapay zeka tabanlı ağ yönetimi gibi yenilikçi ve kritik alanların yanı sıra, sinyal işleme ile fiber-optik altyapı gibi stratejik teknoloji eksenlerinde yoğunlaştıran Türk Telekom, sektöre kazandırdığı patentler, akademik yayınlar ve uluslararası standartlara yaptığı katkılar ile dijital geleceğin inşasına öncülük ediyor.”

ZAFER ORHAN: ‘YAPAY ZEKADA DIŞA BAĞIMLILIĞI AZALTACAK MİLLİ ALTYAPI’

Türk Telekom Network Genel Müdür Yardımcısı Zafer Orhan açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

“Güçlü altyapımız ve teknoloji birikimimizle Türkiye’nin dijital dönüşümüne öncülük ediyoruz. Yeni nesil teknolojileri şebekemize entegre ederek hem verimliliği artırıyor hem de dijital dünyanın artan ihtiyaçlarını karşılayan güçlü bir ekosistem oluşturuyoruz. Yapay zeka altyapısı, günümüzde küresel ölçekte kritik önem taşıyan stratejik bir altyapı ve tüm sektörlerin olmazsa olmaz bir bileşeni haline geliyor. Türk Telekom olarak milli teknoloji ekosistemini güçlendirmek ve yapay zekada dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Ekiplerimizin kendi ‘akıllı asistanlarını’ (yapay zeka ajanlarını) oluşturabilmesini sağlayan yenilikçi Kodsuz Yapay Zeka Ajan Geliştirme Platformu’nu yakın zamanda hayata geçireceğiz. Geliştirdiğimiz bu platform, sadece çalışanlarımız için bir asistan olmakla kalmayacak; telekomünikasyon şebekemizin kendi kendini optimize eden, hataları önceden tespit edip çözen (self-healing) canlı bir organizma gibi çalışmasını sağlayarak ağımızı uluslararası standartlarda tam otonom seviyeye taşıyacak. Bu sayede ağ yönetimimizde verimliliğimizi artıracak, zaman ve enerji tasarrufu ile çevresel etkilerimizi de azaltacağız. Kodsuz Yapay Zeka Ajan Geliştirme Platformu ile dünyadaki öncü operatörlerden biri olacağız. Bu öncü uygulama ile teknolojiyi yalnızca yazılım uzmanlarının değil, iş dünyasının her kademesinin kullanabileceği bir platforma dönüştüreceğiz. Türk Telekom olarak, teknoloji üreten ve ihraç eden Türkiye vizyonu doğrultusunda milli teknolojiler geliştirmeyi ve bu teknolojileri hayatın her alanına entegre ederek değer yaratmayı kararlılıkla sürdüreceğiz” dedi.

Türkiye'den de izlenebilecek olan parçalı Ay tutulması, yarın gerçekleşecek. 2026 Gök Olayları Yıllığı'na göre, tutulma şöyle olacak:

"28 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleşecek tutulmada Ay, öncelikle saat 04.23.55'te Yer'in yarı gölge (penumbra) konisine girmeye başlayacak. Bu evrede, Ay'ın parlaklığında hafif bir azalma görülebilse de değişimi fark etmek her zaman kolay olmayabilir. Tutulmanın daha belirgin kısmı ise saat 05.33.48'de Ay, Yer'in tam gölge (umbra) konisine girerken başlayacak ve böylece tutulma 'parçalı' evreye geçmiş olacak. Bu andan itibaren Ay'ın yüzeyinin bir kenarında Dünya'nın gölgesi belirgin şekilde seçilebilecek.

Tutulma ilerledikçe örtülme artacak ve maksimum tutulmaya saat 07.12.49'da ulaşılacak. Ancak bu saatte Türkiye genelinde Ay batmış olacağı için tutulmanın bu evresini ülkemizden gözlemleyebilmek mümkün değil. Maksimum evreden sonra Ay, tam gölge konisinden yavaşça çıkarak parçalı tutulmanın son kısmına (çıkış evresi) girecek. Böylelikle saat 08.51.55'te parçalı tutulma sona erecek. Bunun ardından Ay, saat 10.01.41'de yarı gölge konisinden de tamamen çıkacak ve tutulma tüm evreleriyle tamamlanmış olacak." (DHA)

Türkiye’den ve yurt dışından üniversite öğrencileri, mezunlar ve genç araştırmacıları kuantum teknolojileri alanında özgün çözümler geliştirmeye teşvik eden yarışma iki kategoriden oluşuyor.

Kuantum teknolojilerinin sağlık, enerji, üretim, malzeme bilimi, biyokimya, finans, lojistik ve siber güvenlik başta olmak üzere stratejik alanlarda yaratabileceği dönüşüme dikkat çekmeyi amaçlayan yarışma, genç yeteneklere yalnızca teorik bilgi değil, doğrudan uygulama ve deneyim kazanma imkanı da sunuyor.

İKİ KATEGORİDE İKİ FARKLI KUANTUM MÜCADELESİ

Yarışmanın Yazılım Kategorisi – Kuantum Hackathon etabında katılımcılar, kentlerin geleceği açısından kritik öneme sahip ‘Su Kaynakları ve Dağıtım Ağında Dinamik Tahsis Optimizasyonu’ problemini ele alacak. Finalist ekiplerden; enerji maliyetlerini, şebeke kayıplarını ve rezervuar dengesini gözetirken kesintisiz su temininin sağlanmasına yönelik karar destek çözümleri geliştirmeleri bekleniyor. Ekipler bu kapsamda kuantum annealing ile klasik-kuantum hibrit çözücü ve yöntemlerden yararlanarak karmaşık bir şehir altyapısı problemini optimize etmeye çalışacak.

Yazılım kategorisi final etabı 28-30 Ağustos’ta Bilişim Vadisi Gebze Yerleşkesi’nde Yazılım kategorisine 97 takım ve 356 üye başvururken, bu ekiplerden 10 takım ve 40 üye finale yükseldi. Final etabı 28-30 Ağustos tarihleri arasında Bilişim Vadisi Gebze Yerleşkesi’nde düzenlenecek. Finalde ekipler, 24 saatlik büyük sınamada kod, nihai rapor ve sunumlarıyla değerlendirilecek.

KUANTUM ÇİPİ ÜZERİNDE GERÇEK ZAMANLI UYGULAMA

Yarışmanın Donanım Kategorisi ise genç mühendis ve araştırmacıları kuantum donanımının en ileri uygulama alanlarından biriyle doğrudan buluşturacak. Finale kalan ekipler; transmon kübit tasarımı, simülasyonu, mikrodalga kontrol ve okuma altyapısı konularındaki yetkinliklerini, seyreltili soğutucu sistemlerinde gerçek zamanlı uygulamalarla gösterecek. Kuantum Metroloji Laboratuvarında gerçekleştirilecek final etabında ekipler, doğrudan bir kuantum işlemci çipi üzerinde genişbant ve güç spektroskopisi, Rabi, Ramsey ve tek - atış okuması gibi kalibrasyon çalışmalarını gerçekleştirecek. Bunun yanında kübitlerin T1 ve T2 süreleri ile kapı verimlilikleri (fidelity) ölçülerek kuantum işlemcinin performansı değerlendirilecek.

Donanım kategorisine 45 takım ve 179 üye başvururken, 8 takım ve 37 üye finale kalmaya hak kazandı. Donanım kategorisinin final etabı 26-28 Ağustos tarihlerinde TÜBİTAK Gebze Yerleşkesinde gerçekleştirilecek. Finalist ekipler uygulamalarını tamamladıktan sonra sunum ve final raporlarını jüriye sunacak.

GENÇLERİN KUANTUM TEKNOLOJİLERİYLE GERÇEK PROBLEMLERE ÇÖZÜM ÜRETMESİ HEDEFLENİYOR

Kuantum Teknolojileri Yarışması, kuantum alanında insan kaynağının gelişimini desteklemeyi ve gençlerin bu alandaki motivasyonunu artırmayı hedefliyor. 1980’li ve 1990’lı yıllarda ağırlıklı olarak teorik ve deneysel çalışmalarla ilerleyen kuantum teknolojileri, 2000’li yıllardan itibaren somut uygulamalarla birlikte hız kazandı. Günümüzde kuantum bilgi-işlem, kuantum algılama ve kuantum haberleşmesi başlıkları, geleceğin kritik teknoloji alanları arasında değerlendiriliyor.

Özellikle kuantum bilgi-işlem; optimizasyon, karmaşık sistemlerin simülasyonu, makine öğrenmesi ve büyük veri analizi gibi yüksek hesaplama gücü gerektiren problemlerde yeni çözüm olanakları sunuyor. Klasik yarı iletken mimarilerin fiziksel ve mühendislik sınırlarına yaklaşmasıyla birlikte kuantum teknolojileri; sürdürülebilir, enerji etkin ve yüksek performanslı hesaplama çözümleri açısından stratejik önem taşıyor.

FİNALİSTLER ÖDÜL İÇİN YARIŞACAK

Yarışmada her iki kategorinin dereceye giren ekiplerini önemli ödüller bekliyor.

Yazılım Kategorisi:

Birinci: 200.000 TL

İkinci: 175.000 TL

Üçüncü: 150.000 TL

Donanım Kategorisi:

Birinci: 200.000 TL (15.000 TL danışman ödülü)

İkinci: 175.000 TL (12.000 TL danışman ödülü)

Üçüncü: 150.000 TL (10.000 TL danışman ödülü)

Şirketten yapılan açıklama göre 73 günde bitirilen işlemler kapsamında, boru hattındaki 32 bağlantı noktasının tamamında kaynak çalışmaları gerçekleştirildi. Çalışmalarda mühendislik ve teknik uzmanlar, kaynakçılar, montaj uzmanları, boru kesim uzmanları, tahribatsız muayene uzmanları, ısıl işlem uzmanları ve kalite kontrol birimlerinin çalışanları görev aldı. Operasyonun tüm aşamaları, belirlenen teknolojik işlem sırası doğrultusunda yapıldı.

Kaynak çalışmaları sırasında kaynaklı birleşim yerleri titizlikle kontrol edildi ve uzmanlar tüm olumlu sonuçların alınmasının ardından bir sonraki aşamaya geçti. Tüm bağlantı yerleri, iç metal gerilimini gidermek ve tasarlanan performans özelliklerini sağlamak için gerekli olan yüksek sıcaklıkta ısıl işleme tabi tutuldu.

Boru hattını korozyona karşı korumak amacıyla bağlantıların iç yüzeyine özel bir kaynak kaplaması uygulandı Teknolojik işlemlerin tamamlanmasının ardından kaynaklı bağlantıların kalitesi ultrasonik, kılcal ve radyografik muayene yöntemleri de dâhil olmak üzere çeşitli kontrol yöntemleriyle ayrıntılı olarak incelendi.

Akkuyu Nükleer A.Ş. Genel Müdürü Sergei Butckikh, konuyla ilgili yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“Ana sirkülasyon boru hattının kaynak işlemleri, bir güç ünitesinin inşasında en önemli operasyonlar arasında yer alıyor. 2'nci Güç Ünitesi'nde bu çalışma 73 günde tamamlandı. Bu, çalışmaların titizlikle organize edilmesi ve deneyimli uzmanlardan oluşan ekibin koordineli çalışması sayesinde elde edilen önemli bir sonuçtur. Bununla birlikte, her aşamadaki temel kriterimiz kalite oldu. Ana sirkülasyon boru hattının kaynak çalışmalarını tamamlayarak 2'nci Güç Ünitesi'nin birinci devresini oluşturduk. Böylece reaktör tesisi ekipmanlarının boru hatlarıyla bağlantısına yönelik çalışmaların sürdürülmesi ve devreye alma çalışmalarına hazırlık için gerekli koşulları sağlamış olduk."

Prof. Dr. Murat Şeker, bugün Turkish Technology’de çalışan personeli ile bir araya gelerek geliştirilen teknolojileri gelecek hedeflerini değerlendirdi.

Konuyla ilgili sanal medya hesabından bir paylaşım yapan Şeker, "2020 yılında kurulan Turkish Technology, Türk Hava Yolları ve iştiraklerimizin teknolojik dönüşümünde önemli bir görev üstleniyor. Güçlü mühendis kadrosuyla geliştirdiği yerli ve milli teknolojilerle Türk Hava Yolları’nın dünyanın en dijital hava yollarından biri olma vizyonunu destekliyor. Yeni Dağıtım Yetkinliği (NDC), yolcu sadakat sistemleri, bagaj sistemleri, ödeme çözümleri ve kargo taşımacılığı gibi havacılığın birçok alanında önemli kabiliyetler geliştirdik. Yolcularımızın seyahatlerinin her anında dijital kanallardan hızlı ve kolay işlem yapabilmeleri için çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Hava yolu rezervasyon ve satış sistemlerinin geleceğini şekillendirecek Yeni Nesil Hava Yolu Perakendeciliği alanındaki çalışmalarımız da devam ediyor. Geliştirdiğimiz ürünleri küresel havacılık sektörünün kullanımına sunmayı önemsiyoruz. Önümüzdeki dönemin en önemli çalışma alanlarından biri de yapay zeka olacak. Bu kabiliyeti iş süreçlerimizde etkin kullanmak ve Ortaklığımız genelinde yaygınlaştırmak konusunda Turkish Technology önemli bir rol üstlenecek. Havacılık teknolojilerinde Türk mühendislerinin imzasını dünyaya taşımak için çalışmaya devam edeceğiz. Bu hedefler doğrultusunda Türk Hava Yolları Bilgi Teknolojileri Genel Müdür Yardımcımız Dr. Kerem Kızıltunç’a, Turkish Technology Genel Müdürümüz Serdar Gürbüz’e ve özveriyle çalışan tüm çalışma arkadaşlarımıza teşekkür ederim" ifadelerine yer verdi.

Turkcell, araştırma programları kapsamında desteklenen 6 uluslararası projede daha yer alacağını bildirdi. Şirketten yapılan açıklamaya göre yer aldığı projeler 6G teknolojileri, yapay zeka, kritik dijital altyapıların dayanıklılığı, acil durum iletişimi ve sürdürülebilir teknolojiler gibi stratejik alanlara odaklanıyor. Projelerde, yeni nesil teknolojilerin geliştirilmesinden gerçek saha koşullarında doğrulanmasına ve uluslararası standartlara taşınmasına kadar farklı aşamalarda yer alacak.

6G teknolojilerine odaklanan 3d-net, magıc-6g ve future-6g; kritik dijital altyapıları güçlendirmeyi hedefleyen SAFARI ve UNIFIER ve sürdürülebilir dijital dönüşümü destekleyen RESURRECTION projelerine katkı sunmanın yanı sıra koordinatörlük, teknik liderlik ve kullanım senaryosu sahipliği gibi roller de üstlenecek. Avrupa Birliği’nin Ufuk Avrupa (Horizon Europe) Programı kapsamında desteklenen magıc-6g projesi, 6G ile şebekelerin daha akıllı, otonom ve sürdürülebilir hale gelmesini sağlayacak yeni nesil teknolojilerin yapay zeka ile geliştirilmesini hedefliyor.

PROJEDE 9 PAYDAŞ YER ALIYOR

Projede, Türkiye, Almanya, İsveç, Yunanistan, İngiltere, İspanya ve Finlandiya’dan toplam 9 paydaş yer alıyor. Turkcell, telekom operatörlerine özel olarak uyarlanmış büyük dil modeli (LLM) tabanlı bir servis geliştirerek projeye katkı sunacak. Şebeke ve servis yönetimi süreçlerinin daha otonom ve dinamik hale getirilmesi hedeflenen proje kapsamında Turkcell, bu yaklaşımı destekleyen yeni nesil algoritmaların geliştirilmesine de katkı sunacak.

EUREKA çatısı altındaki CELTIC-Next kümesi kapsamında onay alan ve TÜBİTAK tarafından desteklenen 3D-NET projesi ise 6G için ‘her yerde bağlantı’ hedefine odaklanacak. Karasal ve karasal olmayan ağların entegre çalışmasını hedefleyen proje, kapsamanın sınırlı olduğu bölgelerde bağlantı sağlanmasını ve kriz anlarında haberleşme sürekliliğinin güçlendirilmesini amaçlıyor. Turkcell, projeye üç boyutlu ağ yapılarının geliştirilmesine yönelik katkı sunarak geliştirilecek çözümlerin uluslararası standartlara taşınmasında aktif rol oynayacak.

Ufuk Avrupa Programı kapsamında yer alan Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) Industrial Doctoral Networks kapsamında Türkiye’den kabul alan proje olma özelliğini taşıyan FUTURE-6G projesinde ise yapay zeka odaklı yeni nesil teknolojiler geliştirilecek. Ayrıca, bu teknolojileri hayata geçirecek uzman araştırmacılar yetiştirilecek. Avrupa’nın önde gelen telekom operatörleri, teknoloji sağlayıcıları ve araştırma kurumlarının iş birliğiyle, akademi ile sanayi arasında doğrudan bir köprü kurulmasına odaklanılacak. Turkcell, otonom şebeke yönetimi, yapay zekâ destekli karar mekanizmaları ve güvenilir yapay zekâ sistemleri alanlarında geliştirilecek çözümlere katkı sağlayacak. Çalışma aynı zamanda, uluslararası deneyime sahip araştırmacıların uzun vadede Türkiye’ye kazandırılmasının da yolunu açacak.

PROJELER

Turkcell'den açıklanan projeler şöyle:

“Ufuk Avrupa Programı kapsamında desteklenen SAFARI projesi, telekomünikasyon, enerji ve ulaşım gibi kritik altyapıların kriz anlarında birlikte ve kesintisiz çalışabilmesini sağlayacak yeni nesil dayanıklı altyapı çözümlerine odaklanacak.

Yapay zeka destekli karar mekanizmalarının yanı sıra, farklı sistemlerde bulunan verilerin birlikte kullanılmasını sağlayacak yapıların geliştirileceği projede merkezi sistemlere bağımlılığın azaltılması ve kriz anlarında operasyonel sürekliliğin korunması hedefleniyor. Turkcell, özellikle 112 acil çağrı hizmetlerinin sürekliliğini destekleyen, ağ kesintilerine dayanıklı ve otonom çalışan iletişim çözümlerinin geliştirilmesine liderlik edecek.

Turkcell’in uluslararası koordinatörlüğünde yürütülecek UNIFIER projesi, hibrit iletişim altyapısı sayesinde altyapının zarar gördüğü olağanüstü durumlarda dahi iletişimin sürmesini sağlamayı hedefliyor. Proje kapsamında farklı kurum ve ülkelerden ekiplerin, dil ve teknoloji engelleri olmadan birlikte çalışabildiği entegre bir iletişim altyapısı oluşturulacak ve geliştirilecek çözümler Türkiye ve Avrupa’da gerçek saha koşullarında test edilecek.

Ufuk Avrupa Programı kapsamında desteğe hak kazanan RESURRECTION projesi ise sürdürülebilir ve döngüsel üretim teknolojilerinin geliştirilmesine katkı sağlayacak. Proje kapsamında yapay zekâ, robotik sistemler ve dijital teknolojiler kullanılarak, ürünlerin durum analizi, otomatik söküm, yeniden kullanım süreçlerinin yönetimi ve uçtan uca izlenebilirlik çözümleri geliştirilecek.

Turkcell, modemlerin yeniden üretim ve kullanım süreçlerini daha verimli hâle getirme konusunda katkı sunacak ve bu çözümlerin farklı sektörlere yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalara liderlik edecek. Projede telekomünikasyon kullanım senaryosunun sahibi olan Turkcell, modemlerin yeniden üretimi ve kullanımı için yenilikçi çözümler geliştirecek. Cihazların durumu yapay zekâ ile analiz edilerek en uygun kullanım senaryosu belirlenecek; robotik sistemlerden yararlanılarak cihazların söküm, onarım ve yeniden kullanıma hazırlık süreçlerinin otomatikleştirilmesi hedeflenecek. Böylece süreçlerin daha hızlı, verimli ve sürdürülebilir olması amaçlanıyor.”

ÇAĞRI GÜNGÖR: ‘TURKCELL’İN ULUSLARARASI AR-GE GÜCÜNE DUYULAN GÜVENİN GÜÇLÜ BİR GÖSTERGESİ’

Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan Turkcell Şebeke Teknolojilerinden Sorumlu Genel Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Vehbi Çağrı Güngör, şunları söyledi:

“Turkcell olarak önceliğimiz, bir yandan müşterilerimize en iyi hizmeti sunarken, diğer yandan da teknoloji ekosistemini desteklemek. 6G’den yapay zekâya, kritik altyapıların dayanıklılığından sürdürülebilir teknolojilere uzanan bu projeler, Turkcell’in Ar-Ge yaklaşımının çeşitliliğini ortaya koyuyor. Avrupa’nın önde gelen araştırma programlarında yürütülen 6 uluslararası projede koordinatörlük ve teknik liderlik gibi kritik rollerle de yer almamız, uluslararası Ar-Ge gücümüze duyulan güvenin önemli bir göstergesi. Bu çalışmalarla geleceğin iletişim teknolojilerini şekillendirirken, geliştirdiğimiz teknolojileri uluslararası standartlara taşıyarak ülkemizin teknoloji ekosistemine katkı sunmayı hedefliyoruz.”

Teknopark İstanbul tarafından düzenlenen Vecihi Hürkuş Teknoloji Ödülleri Savunma Sanayi Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün’ün katılımıyla gerçekleştirildi. Törene Görgün'ün yanı sıra İstanbul Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Şekib Avdagiç ve Teknopark İstanbul Genel Müdürü Prof. Dr. Abdurahman Akyol katıldı. Törende Teknopark İstanbul ekosisteminde teknoloji, Ar-Ge, girişimcilik, ticaret, ihracat ve fikri mülkiyet alanında öne çıkan çalışmalar ödüllendirildi.

‘TÜRKİYE ARTIK TEKNOLOJİ YARIŞINI UZAKTAN TAKİP EDEN BİR ÜLKE DEĞİL’

Törende konuşan savunma Sanayi başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, "Bir zamanlar öncü isimlerin büyük ölçüde bireysel gayretleriyle ilerleyen bu yolculuğu bugün güçlü kurumlarımız, yetişmiş insan kıymetimiz ve gelişen sanayi altyapımızla sürdürüyoruz. Hürkuş’ta, Hürjet’te ve Kaan’da gördüğümüz mühendislik iradesi, işte bu tarihsel yürüyüşün bugünkü karşılığıdır. Artık bu yolculuğu binlerce mühendisimiz, teknisyenimiz, araştırmacımız, girişimcimiz ve sanayi kuruluşumuzla birlikte yürütüyoruz. Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde; teknolojiyi yalnızca kullanan değil, tasarlayan, geliştiren, üreten ve dünyaya ihraç eden bir Türkiye inşa ediyoruz. Bugün geldiğimiz noktayı rakamlar da açık biçimde ortaya koyuyor.2000 yılında Türkiye olarak yalnızca 71 uluslararası patent başvurusuyla dünyada 36’ncı sıradaydık. Bugün 2 binin üzerinde başvuruyla 16’ncı sıraya yükseldik. Uluslararası patent başvuru sayımızı yaklaşık 30 kat artırırken, dünya sıralamasında 20 basamak birden ilerledik. Ülkemizin bu yükselişini önümüzdeki dönemde çok daha ileriye taşıyacağız. Benzer bir ilerlemeyi Ar-Ge yatırımlarımızda da görüyoruz. Türkiye olarak 2002 yılında 1,2 milyar dolar seviyesinde olan Ar-Ge harcamalarımızı 16,5 kat artırarak yaklaşık 20 milyar dolara ulaştırdık. Ar-Ge harcamalarının milli gelirimiz içindeki payını binde 5’ten yüzde 1,46’ya yükselttik. 2002 - 2023 döneminde, satın alma gücü paritesine göre Ar-Ge harcamalarını en fazla artıran OECD üye ve gözlemci ülkeleri arasında ikinci sıraya yükseldik. Bütün bunlar bize önemli bir gerçeği gösteriyor. Türkiye artık teknoloji yarışını uzaktan takip eden bir ülke değil. Kendi insan kıymetini yetiştiriyor, kendi fikrî mülkiyetini üretiyor, kendi teknolojisini geliştiriyor ve küresel rekabette daha güçlü bir konum kazanıyor" dedi.

‘TEKNOPARK İSTANBUL, KURULDUĞU GÜNDEN BU YANA 1.5 MİLYAR DOLARLIK İHRACAT GERÇEKLEŞTİRDİ’

Görgün, "Teknopark İstanbul da bu büyük dönüşümün en güçlü merkezlerinden biri hâline geldi. Bugün kampüsümüzde 630’un üzerinde firma, 280’i aşkın kuluçka girişimi ve 11 binin üzerinde mühendis ve çalışan faaliyet gösteriyor. Bugüne kadar yaklaşık 430 kuluçka firmamızı mezun ettik. Bu firmaların yaklaşık yarısı yoluna Ar-Ge şirketi olarak devam ediyor. Burada geliştirilen teknolojiler yalnızca laboratuvarlarda kalmıyor; ürüne, yatırıma ve ihracata dönüşüyor. Teknopark İstanbul, kurulduğu günden bu yana 1.5 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirdi. Bu rakamı çok daha ileriye taşıyacağımıza inanıyoruz. Üst üste altıncı kez Türkiye’nin en fazla patentli girişime ev sahipliği yapan teknoparkı olmamız da tesadüf değil. Çünkü burada fikre değer veriyoruz. Fikri emeği koruyor, girişimciliği destekliyor ve teknolojinin ticarileşmesinin önünü açıyoruz. Teknopark İstanbul Yönetim Kurulu Başkanı olarak burada kurulan her girişimi, geliştirilen her teknolojiyi, alınan her patenti ve gerçekleştirilen her ihracatı ülkemizin geleceğine yapılmış stratejik bir yatırım olarak görüyorum" dedi.

‘GİRİŞİMCİLERİMİZİN CESARETİNE VE KURUMLARIMIZIN ORTAK İRADESİNE GÜVENİYORUZ’

Görgün, "Vecihi Hürkuş bir asır önce imkânsız görünenin peşinden gitti. Bugün bize düşen, onun cesaretini çağımızın imkânlarıyla daha ileriye taşımaktır. Gençlerimizin dinamizmine, mühendislerimizin yetkinliğine, girişimcilerimizin cesaretine ve kurumlarımızın ortak iradesine güveniyoruz. Kritik teknolojilerini geliştiren, yüksek katma değer üreten, küresel standartlara katkı sunan ve dost ülkelerle güvene dayalı teknoloji ortaklıkları kuran bir Türkiye için kararlılıkla çalışacağız. Bu duygu ve düşüncelerle, Vecihi Hürkuş Teknoloji Ödülleri’ne layık görülen bütün firmalarımızı, girişimcilerimizi, mühendislerimizi, araştırmacılarımızı ve çalışma arkadaşlarımızı yürekten tebrik ediyorum. Bugünkü başarılarının yarının yeni projelerine, yatırımlarına, istihdamına ve ihracat başarılarına vesile olmasını diliyorum. Vecihi Hürkuş başta olmak üzere ülkemizin bilim, teknoloji ve bağımsızlık yolculuğuna katkı sunan bütün öncü isimlerimizi rahmet, minnet ve şükranla yâd ediyorum" dedi.

ÖDÜLLER SAHİPLERİNE VERİLDİ

Prof. Dr. Haluk Görgün’ün konuşmasının ardından ödül törenine geçildi. Vecihi Hürkuş Teknoloji Ödülleri kapsamında ekosistemde yıl boyunca gösterilen gelişim ve somut sonuçlar 10 ana kategoride değerlendirildi ve ödüllendirildi. Başarı ödülleri, 'Kadın Girişimci, Uluslararası Destek Programları, Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları, Etki Yaratan Proje, Genç Yetenek Geliştirme, Ticarileşme, Ulusal Destek Programları, İstihdama Katkı, SSB Destek Programları ve Firma Karnesi' başlıklarında verildi. Tören kapsamında Türkiye'nin stratejik teknoloji kapasitesine ve Milli Teknoloji Hamlesi'ne katkı sunan çalışmaları onurlandırmak amacıyla 7 özel ödül de sahiplerini buldu. Tören, hatıra fotoğrafının çekilmesinin ardından sona erdi.